03:26

Hier komt de zwemmende dino

donderdag 7 december 2017

Als het waggelt als een eend, gebekt is als een eend, gevederd als een eend, dan is het nog geen eend. Niet met die poten zonder zwemvliezen, die gevingerde vleugels en die lange staart. Het is de eerste zwemmende dino.

Dank zij de krachtige röntgenstraling van een deeltjesversneller in Grenoble kon een internationale groep wetenschappers een fossiel bestuderen terwijl het nog in het gesteente zat.

Het bleek een dinosaurus van een totaal nieuwe groep te zijn: de oerwatervogels. De onderzoekers, onder wie geochemicus Koen Stein van de VUB en dinospecialist Pascal Godefroit van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, rapporteren in het vakblad Nature.

Ruim 70 miljoen jaar oud

Dat een ondergroep van de dinosaurussen ontsnapte aan de meteoriet die al hun soortgenoten doodde, en evolueerde tot de vogels, weten we onderhand. Maar had u er al bij stilgestaan dat er behalve klassieke vogels ook watervogels bestaan? Ook die blijken zich al vóór de grote ramp van 65 miljoen jaar geleden afgesplitst te hebben tot een eigen tak. Net als de loopvogels trouwens.

De stamoudste van de watervogels werd ontdekt in Mongolië, en is tussen 75 en 71 miljoen jaar oud. Hij had het formaat – en de lange nek – van een zwaan. Zijn vleugels waren, net als die van een pinguïn, vooral geschikt om mee te zwemmen. Zijn poten waren dan weer vooral geschikt voor op het land, zoals die van zijn nauwste verwanten aan de dinokant van de stamboom. Ze hadden dodelijke klauwen, zoals die van de akelige velociraptors die u nog kent uit Jurassic Park. Maar door de positie van die poten moet hun eigenaar eerder gewaggeld hebben als een eend dat gerend als een struisvogel.

Dit is Belgisch

Zo’n surrealistische combinatie van eigenschappen, dat moet bijna Belgisch zijn. Het dier komt uit wat vandaag de Gobi-woestijn is, maar het kreeg zijn plaats in de stamboom van het leven inderdaad onder leiding van een Belgisch dinospecialist, Pascal Godefroit.

Bijna was het dier voor de wetenschap verloren gegaan, zegt Godefroit. ‘Het werd door fossielenstropers uit Mongolië gesmokkeld en zat in een privécollectie tot we het in 2015 konden verwerven.’ De vorsers doopten het Halszkaraptor escuilliei, ‘Halszka’ voor de vrienden. Wijlen Halszka Osmólska was een paleontologe die veel onderzoek in Mongolië heeft gedaan, François Escuillié de weldoener die Godefroit tipte en gezorgd heeft dat het fossiel naar Mongolië terugkeerde.

Geen vervalsing

Eerste taak van de röntgenspecialisten: aantonen dat deze bizarre mengeling van eigenschappen niet het gevolg was van knutselwerk door een bedrieger. Quod non. Ze ontdekten, onzichtbaar diep in de steen, een ‘neurovasculair netwerk’ dat doet denken aan dat van krokodillen, en wijst op een leven in het water. Daar moet het dier op de loer gelegen hebben om dan toe te slaan met zijn lange nek.

Eveneens onzichtbaar van buitenaf: tanden in de bek. Veel tanden, meer dan gebruikelijk bij dino’s. Met buisvormige voortanden, typisch voor viseters.

De onderzoekers verenigden Halszka met twee eerder gevonden, obscure en onvolledige fossielen tot een nieuwe ondergroep (een subfamilie) van de dino’s: de Halszkaraptorinae. Maar u mag ook oerwatervogels zeggen.

Maar wacht eens, we hadden toch al fossiele zwemmers, zoals plesiosaurussen en mosasaurussen? Het Museum voor Natuurwetenschappen van Godefroit heeft toch een collectie mosasaurussen die internationaal haar gelijke niet kent? Gelijk heeft u, maar dat waren geen dino’s. Dat waren zwemmende reptielen. Zwemmende dino’s, laat staat watervogelachtige dino’s, die hadden we nog niet. Had Disney dat geweten, dan hadden we nu met Donald Dino gezeten.

De Standaard

Lees meer

comments powered by Disqus

 

Ander nieuws